ظل الرحمن ( مترجم : عبد القادر هاشمى )

54

قانون ابن سينا ، شارحان و مترجمان آن ( فارسى )

از جلد سوم وجود دارد كه با بيان امراض جگر آغاز شده است . اين نسخه خوش‌خط است ، امّا سال كتابت ندارد . مجموعهء نگارنده با شرح‌هاى جلد سوم و چهارم و پنجم زينت يافته است . در مؤسّسهء تاريخ و تحقيق طبّ تغلق‌آباد جلد سوم و چهارم يعنى هر دو شرح معالجات وجود دارد . كتابخانهء رضا اين مزيّت را دارد كه در آن هر پنج جلد موجود است و از آن فقط شرح حميّات به عربى به چاپ رسيده است . قرشى اين افتخار را هم داشته است كه خلاصه‌اى بسيار جامع و خوب از قانون را به نام موجز القانون تهيّه كند . مقبوليّتى كه اين خلاصه بين كتاب‌هاى پزشكى به دست آورده ، كمتر از مقبوليّت خود قانون نيست و ازاين‌جهت كه كتاب جزو كتب درسى قرار گرفته ، از اوّل مورد توجّه بود و پزشكان دانشمند همّ والاى خود را در تدريس آن به كار برده‌اند . همانند قانون تدريس آن را نيز در صلاحيّت هر استادى نمىدانستند . مشتاقان فنّ براى تشريح و تفسير آن از راه‌هاى دور در محضر استادان زمان حضور پيدا مىكردند . تاريخ نام استادانى را كه در تدريس آن ممتاز بودند ثبت كرده است . دربارهء محمّد بن محمّد بن عبد اللّه بن احمد شمس الدّين بن الصغير ( متوفّى 10 شوال 823 ه . / 1420 م . ) آمده است كه او حافظ موجز و شرح آن بود . همچنين طبق نوشتهء الضّوء اللّامع سخاوى ، محمّد بن محمّد بن على بن عبد الكافى ( متوفّى 891 ه . / 1486 م . ) علاوه بر قرآن مجيد و بعضى كتاب‌هاى ديگر ، موجز را نيز از بر داشت . تعداد شرح‌هاى موجز را مىتوان از صفحات كتاب حاضر حدس زد . علاوه بر نسخه‌هاى خطّى بسيار زياد آن ، چاپ‌هاى متعدّد در چاپخانه‌هاى مختلف به عمل آمده است . در هند چاپ مولوى محمّد سليمان هراتى و روح الامين قديمى است و در 1828 م . در كلكته به چاپ رسيد . علاوه بر اين چاپ در سال 1278 ه . / 1861 م . از افضل المطابع دهلى و در 1871 م . در لكنهو و در 1905 م . با شرح كاشف الرموز احمد الدّين لاهورى در لاهور و در 1905 م . با شرح محمّد عبد الماجد خان و